Fjármálaheilsa snýst ekki bara um hversu háar tekjurnar eru. Daglegar venjur, ákvarðanir og það hvernig við hugsum um peninga geta einnig haft veruleg áhrif.
Það þarf ekki alltaf flókið Excel-skjal með sautján útgjaldaflokkum. Stundum getur ein lítil breyting gert meiri gagn en stórkostlegt fjárhagsátak sem endist fram á fimmtudag.
1. Gerðu dagleg útgjöld sýnilegri
Það getur verið hættulega auðvelt að renna kortinu yfir posa eða tvísmella á síma án þess að upplifa að raunverulegir peningar séu að hverfa.
Rannsóknir hafa bent til þess að greiðslumátinn geti haft áhrif á kauphegðun. Kortagreiðslur geta hjá sumum dregið úr svokölluðum „sársauka greiðslunnar“ samanborið við reiðufé og þar með gert sum kaup auðveldari. Áhrifin eru þó ekki þau sömu hjá öllum.
Þú þarft ekki endilega að fara í hraðbanka á hverjum morgni. Einföld útgáfa gæti verið:
- sérstakur reikningur fyrir dagleg útgjöld,
- föst vikuleg upphæð færð inn á kortareikning,
- eða tímabundin notkun reiðufjár í þeim útgjaldaflokki sem helst fer úr böndunum.
Markmiðið er ekki að gera greiðslur erfiðar, heldur að sjá betur hvað er í raun verið að eyða.
2. Ákveddu fyrirfram hvað verður um óvænta peninga
Endurgreiðsla, bónus, aukavinna eða óvænt þóknun getur auðveldlega virst vera „frír peningur“.
En hann er auðvitað jafn mikið þinn og venjulegu launin.
Rannsóknir á svokölluðu hugrænu bókhaldi hafa sýnt að fólk er oft líklegra til að eyða óvæntum tekjum en peningum sem það hafði þegar gert ráð fyrir. Jafnvel það hvernig peningarnir eru skilgreindir getur haft áhrif á hvort þeir eru sparaðir eða eyddir.
Ákveddu regluna áður en peningarnir koma. Til dæmis:
80% fara í sparnað, skuldir eða langtímamarkmið og 20% má nota í eitthvað skemmtilegt.
Hlutfallið þarf ekki að vera 80/20. Aðalatriðið er að taka ákvörðunina áður en hugurinn byrjar að leita að nýju sjónvarpi.
3. Láttu sparnaðinn gerast sjálfkrafa
Margir ætla að spara það sem verður eftir í lok mánaðarins.
Vandinn er að í lok mánaðarins er gjarnan eitthvað mjög dularfullt búið að gerast við afganginn.
Einfaldari leið er að velja ákveðna upphæð og láta hana færast sjálfkrafa á sparnaðarreikning fljótlega eftir útborgun. Sjálfvirkar, reglulegar millifærslur eru meðal þeirra einföldu leiða sem opinber neytendafræðsla mælir með til að byggja upp sparnaðarvenju.
Upphæðin þarf ekki að vera stór. Reglulegar 5.000 krónur eru betri en stór sparnaðaráætlun sem aldrei byrjar.
Passaðu þó að hafa nægilegt svigrúm á reikningnum svo sjálfvirka millifærslan valdi ekki yfirdrætti eða vanskilum.
4. Haltu fimm mínútna peningadagbók
Þú þarft ekki að skrifa ævisögu bankareikningsins.
Prófaðu í eina eða tvær vikur að skrifa niður á hverju kvöldi:
- eina fjárhagslega ákvörðun sem þú varst ánægð eða ánægður með,
- eina sem þú hefðir viljað taka öðruvísi,
- og hvað var að gerast þegar þú tókst ákvörðunina.
Þá gætu komið í ljós mynstur:
- Þú pantar mat þegar þú ert þreyttur.
- Þú verslar á netinu þegar þú ert stressuð.
- Þú eyðir meira í félagsskap ákveðinna vina.
- Þú kaupir skrítna hluti á miðvikudagskvöldum.
Rannsóknir sýna tengsl milli streitu, tilfinningalegrar vanlíðanar og vandasömrar kauphegðunar, en það þýðir ekki að dagbók sé töfralausn eða meðferð. Hún getur einfaldlega hjálpað þér að sjá eigin venjur skýrar.
5. Taktu frá einn tíma fyrir fjármálin
Að skoða reikninginn í þrjár mínútur hér, svara einu tölvubréfi þar og reyna samtímis að vinna, horfa á sjónvarpið og panta sumarfrí er sjaldnast góð aðferð.
Rannsóknir á mikilli fjölmiðlafjölverkavinnslu hafa fundið tengsl við verri frammistöðu í verkefnum sem reyna á athygli og vinnsluminni. Niðurstöðurnar eru ekki allar eins, en heildarmyndin styður ekki hugmyndina um að stöðugt verkefnaflakk geri okkur sérstaklega afkastamikil.
Veldu einn fastan tíma í vikunni, jafnvel aðeins 20–30 mínútur, til að:
- skoða færslur,
- greiða reikninga,
- athuga sparnað,
- og ákveða næstu fjárhagslegu aðgerð.
Slökktu á tilkynningum og gerðu bara þetta eina.
Ekki reyna að breyta öllu í einu
Veldu eina venju og prófaðu hana í tvær vikur.
Til dæmis:
Á hverjum föstudegi færi ég 5.000 krónur sjálfkrafa í sparnað.
Eða:
Í þessum mánuði nota ég sérstakan reikning fyrir matarinnkaup og veitingastaði.
Fjármálaheilsa verður sjaldnast til í einni stórri ákvörðun. Hún byggist yfirleitt upp með litlum ákvörðunum sem eru endurteknar nógu oft.
Greinin er byggð á hugmyndum úr myndbandi The Financial Diet. Hún er almenn fræðsla en ekki persónuleg fjármála- eða fjárfestingarráðgjöf.