Listinn yfir mögulegar ástæður höfuðverkja virðist stundum endalaus: streita, lítill svefn, vökvaskortur, óreglulegar máltíðir, koffínfráhvarf, sjónvandamál og of mikil notkun verkjalyfja.
Svo ekki sé minnst á rifrildi við fólk sem kann hvorki að meta Monty Python, Bítlana né Liverpool.
En getur skortur á D-vítamíni líka átt þátt í tíðum höfuðverk?
Rannsóknir hafa fundið áhugaverð tengsl. Það þýðir þó ekki að D-vítamíntafla sé einföld lækning við öllum hausverkjum.
Menn með lægst D-vítamín fengu oftar höfuðverk
Finnskir vísindamenn rannsökuðu 2.601 karl á aldrinum 42–60 ára. D-vítamín var mælt í blóði þeirra og þátttakendurnir voru spurðir hvort þeir fengju höfuðverk vikulega eða daglega.
Um 250 þátttakendur sögðust fá svo tíðan höfuðverk. Þeir sem voru með lægstu D-vítamíngildin voru rúmlega tvöfalt líklegri til að tilkynna tíðan höfuðverk en þeir sem mældust með hæstu gildin. Höfuðverkur var einnig algengari utan sumarmánaðanna, þegar D-vítamíngildi voru að jafnaði lægri.
Þetta hljómar ansi sannfærandi. En það er mikilvægur fyrirvari.
Rannsóknin sýndi tengsl, ekki orsök. Hún getur ekki sagt okkur hvort lágt D-vítamín hafi valdið höfuðverknum, hvort tíður höfuðverkur tengdist öðrum lífsvenjum sem lækkuðu einnig D-vítamínið eða hvort eitthvað allt annað skýrði niðurstöðuna.
Auk þess tók rannsóknin aðeins til miðaldra karla og upplýsingarnar voru upphaflega teknar saman á árunum 1984–1989. Niðurstöðurnar eiga því ekki sjálfkrafa við um alla.
Getur D-vítamín hjálpað við mígreni?
Seinni rannsóknir hafa einkum skoðað fólk með mígreni.
Í samantekt sex stýrðra rannsókna með samtals 301 þátttakanda fækkaði mígreniköstum og höfuðverkjadögum hjá fólki sem fékk D-vítamín samanborið við samanburðarhópa. Ekki komu þó fram jafn skýr áhrif á lengd kastanna eða hversu mikill verkurinn var.
Nýrri samantektir hafa einnig bent til þess að D-vítamín geti fækkað mígrenidögum hjá sumum. Rannsóknirnar eru þó enn tiltölulega litlar og niðurstöðurnar þýða ekki að allir sem fá höfuðverk eigi að byrja að taka stóra skammta.
D-vítamín gæti því verið einn hluti af púsluspilinu, sérstaklega hjá fólki sem er bæði með mígreni og lágt D-vítamín. Það er ekki allsherjarlausn.
D-vítamín er mikilvægt — en ekki töfralyf
D-vítamín hjálpar líkamanum að nýta kalk og er mikilvægt fyrir bein og vöðva. Alvarlegur skortur getur meðal annars stuðlað að veikingu beina, beinverkjum og vöðvaslappleika.
Það er hins vegar of langt gengið að rekja hjartasjúkdóma, þunglyndi, minnisvandamál, krabbamein og ristruflanir einfaldlega til D-vítamínskorts. Lágt D-vítamín hefur verið tengt ýmsum sjúkdómum í rannsóknum, en það sannar ekki að skorturinn valdi þeim eða að bætiefni komi í veg fyrir þá.
Norrænu næringarráðleggingarnar frá 2023 taka fram að aukin D-vítamínneysla umfram ráðlagða neyslu hafi ekki sýnt fram á almenna vernd gegn langvinnum sjúkdómum.
Eigum við að taka D-vítamín á Íslandi?
Heilsuvera ráðleggur fólki frá tveggja ára aldri að taka D-vítamín sem fæðubótarefni allt árið, til dæmis sem lýsi, töflur eða úða. Á Íslandi er myndun D-vítamíns í húð ófullnægjandi yfir vetrarmánuðina. Feitur fiskur og D-vítamínbætt matvæli geta einnig lagt sitt af mörkum.
Það þýðir samt ekki að meira sé alltaf betra.
D-vítamín er mikilvægt, en meira er ekki alltaf betra. Fjögur þúsund alþjóðaeiningar, eða 100 míkrógrömm á dag, eru efri öryggismörk fyrir fullorðna en ekki almennur ráðlagður dagskammtur. Ekki ætti að taka svo stóra skammta til lengri tíma nema í samráði við lækni.
Ekki meðhöndla allan höfuðverk með vítamíntöflu
Næst þegar höfuðverkurinn kemur er ekki endilega rétta fyrsta skrefið að gleypa D-vítamín og bíða eftir kraftaverki.
Gagnlegra getur verið að halda einfalda höfuðverkjadagbók í nokkrar vikur og skrá:
- hvenær verkurinn byrjar,
- hversu lengi hann varir,
- svefninn nóttina áður,
- máltíðir og vökvadrykkju,
- koffín og áfengi,
- streitu og skjánotkun,
- lyf sem voru tekin,
- og önnur einkenni, svo sem ógleði eða ljósfælni.
Þannig geta komið í ljós mynstur sem annars sjást ekki. Heilsuvera bendir meðal annars á að vökvaskortur, óreglulegar máltíðir, koffínfráhvarf og of mikil notkun verkjalyfja geti tengst höfuðverk.
Ef höfuðverkur kemur oft, versnar, breytist eða truflar daglegt líf er skynsamlegt að ræða við lækni. Þar má meðal annars meta hvort ástæða sé til að mæla D-vítamín eða kanna aðrar skýringar.
Hvenær þarf að leita strax aðstoðar?
Leita þarf tafarlaust aðstoðar ef höfuðverkur:
- kemur skyndilega og er óvenju mikill,
- fylgir máttleysi, dofi, taltruflun eða sjónskerðing,
- fylgir hiti og stífur hnakki,
- veldur ruglingi eða krampa,
- eða kemur eftir höfuðhögg.
Slík einkenni geta bent til alvarlegs ástands sem þarf að meta strax.
Niðurstaðan
Lágt D-vítamín hefur verið tengt tíðum höfuðverk og D-vítamín gæti hjálpað sumu fólki með mígreni — sérstaklega þegar raunverulegur skortur er til staðar.
En höfuðverkur er ekki sjálfvirkt merki um D-vítamínskort og vítamíntaflan er ekki töfralausn.
Fylgdu almennum ráðleggingum um D-vítamín, skoðaðu mynstrið á bak við höfuðverkinn og leitaðu ráðgjafar ef verkurinn kemur aftur og aftur.
Og áður en öllu er kennt um vítamínskort má auðvitað athuga hvort þú hafir drukkið vatn, borðað hádegismat — eða verið að ræða fótbolta við stuðningsmann Manchester United.
Greinin var upphaflega byggð á grein frá Inc.com en hefur verið endurskrifuð og staðreyndayfirfarin.