Sturtan getur vakið okkur, róað, hlýjað og kælt. Á netinu hefur hún þó nánast verið gerð að lækningatæki sem á að brenna fitu, efla ónæmiskerfið, auka kynhormón, vinna gegn þunglyndi og hreinsa líkamann af eiturefnum.
Það væri auðvitað þægilegt. Þá þyrfti maður varla annað en góðan vatnsþrýsting og ótakmarkað heitt vatn til að ná fullkominni heilsu.
Raunveruleikinn er aðeins öðruvísi.
Stutta svarið
Fyrir venjulega daglega sturtu er volgt eða þægilega hlýtt vatn yfirleitt best fyrir húðina.
Hlý sturta getur hjálpað til við slökun og mögulega auðveldað fólki að sofna. Köld sturta getur vakið líkamann og veitt tímabundna hressingu. Kalt vatn getur einnig hjálpað við eymsli eftir erfiða hreyfingu, en bestu rannsóknirnar fjalla aðallega um köld böð fremur en snögga sturtu.
Hvorki heit né köld sturta er almennt „hollari“ í öllum aðstæðum. Rétti hitinn fer eftir því hvað þú vilt fá út úr sturtunni.
Kostir við hlýja sturtu
Getur hjálpað þér að slaka á fyrir svefn
Hlý sturta eða bað fyrir svefn getur hjálpað líkamanum að undirbúa sig fyrir nóttina.
Samantekt rannsókna sýndi að hlýtt bað eða sturta, tekin einni til tveimur klukkustundum fyrir háttatíma, gæti bætt upplifun fólks af svefninum og stytt tímann sem það tók að sofna. Í rannsóknunum dugðu stundum aðeins um tíu mínútur í hlýju vatni.
Það þýðir ekki að sjóðheit sturta slökkvi á heilanum eins og ljósrofi. Hlýjan getur hins vegar orðið hluti af rólegri kvöldrútínu.
Getur linað tilfinningu um stífleika
Hlýtt vatn getur verið notalegt þegar vöðvar eru stífir eða líkaminn kaldur. Æðar í húð víkka og blóðflæði nærri yfirborðinu eykst tímabundið.
Sturtan kemur þó ekki í stað meðferðar við meiðslum, langvinnum verkjum eða bólgum. Hún getur fyrst og fremst veitt tímabundna vellíðan.
Getur losað um stíflur í nefi
Gufa og rakt loft geta látið stíflað nef eða háls líða betur um stund. Heit sturta drepur hins vegar ekki kvefveirur og „sturtar kvefinu“ ekki úr líkamanum.
Ekki hefur verið sýnt fram á með sterkum rannsóknum að gufuinnöndun lækni kvef eða stytti veikindin. Sérfræðingar vara sérstaklega við því að anda að sér gufu yfir skál með sjóðandi vatni vegna hættu á alvarlegum brunasárum. Sturta er vissulega öruggari en slík skál, en hún er samt ekki lækning við kvefi.
Of heit sturta getur þurrkað húðina
Mjög heitt vatn getur fjarlægt náttúrulega fitu af yfirborði húðarinnar og aukið þurrk, kláða og ertingu. Þetta getur verið sérstaklega óþægilegt fyrir fólk með exem, psoriasis eða almennt þurra húð.
Húðlæknar ráðleggja yfirleitt að nota volgt eða þægilega hlýtt vatn, takmarka sturtuna við um fimm til tíu mínútur og bera rakakrem á húðina meðan hún er enn örlítið rök.
Heit sturta „opnar“ heldur ekki húðholurnar eins og dyr og köld sturta lokar þeim ekki aftur. Hitinn getur mýkt fitu og óhreinindi á yfirborði húðarinnar, en það er óþarfi að sjóða sig til að verða hreinn.
Kostir við kalda sturtu
Getur vakið þig rækilega
Þegar kalt vatn lendir skyndilega á húðinni bregst líkaminn við með hraðari öndun og tímabundinni hækkun á hjartslætti og blóðþrýstingi. Það er ein ástæða þess að köld sturta getur látið fólk finna fyrir aukinni árvekni og orku.
Þetta er ekki alltaf notalegt orkuskot. Fyrir suma er þetta einfaldlega nokkuð sannfærandi áminning um að morgunninn sé byrjaður.
Kalt vatn getur hjálpað við eymsli eftir æfingu
Rannsóknir benda til þess að köld böð eftir erfiða hreyfingu geti dregið lítillega úr harðsperrum og bætt upplifun fólks af endurheimt næsta sólarhringinn.
Mikilvægt er þó að greina á milli:
- stuttrar kaldrar sturtu,
- þess að setja fætur eða hluta líkamans í kalt vatn,
- og þess að fara í heilt ísbað.
Langflestar rannsóknirnar fjalla um köld böð þar sem stór hluti líkamans er í vatninu í nokkrar mínútur. Ekki er hægt að gera ráð fyrir að 30 sekúndna köld sturta skili nákvæmlega sama árangri.
Hvað með ónæmiskerfið?
Í stórri hollenskri rannsókn lauk fólk venjulegri sturtu með 30, 60 eða 90 sekúndum af köldu vatni. Hópurinn tilkynnti færri veikindadaga frá vinnu en fólk sem tók aðeins venjulega sturtu.
Þátttakendurnir voru samt ekki veikir færri daga. Þeir mættu einfaldlega oftar til vinnu þrátt fyrir veikindi. Rannsóknin sannar því ekki að köld sturta komi í veg fyrir kvef eða „styrki ónæmiskerfið“ á mælanlegan hátt.
Nýleg samantekt á rannsóknum á köldu vatni fann möguleg áhrif á streitu, svefn og ýmsar líkamlegar mælingar. Rannsóknirnar voru hins vegar fáar, litlar og mjög ólíkar. Vísindin eru því enn langt frá því að staðfesta alla þá heilsukosti sem birtast á samfélagsmiðlum.
Læknar köld sturta þunglyndi?
Nei, köld sturta er ekki viðurkennd meðferð við þunglyndi.
Tilgátur hafa verið settar fram um að kalt vatn geti haft tímabundin áhrif á taugakerfið og boðefni sem tengjast árvekni og líðan. Traustar klínískar rannsóknir sem sýna að köld sturta meðhöndli þunglyndi vantar hins vegar enn.
Köld sturta má vera eitthvað sem fólki finnst hressandi. Hún á ekki að koma í stað faglegrar aðstoðar, samtalsmeðferðar eða lyfjameðferðar við þunglyndi.
Eykur köld sturta testósterón?
Ekki hefur verið sýnt fram á að köld sturta auki testósterón eða framleiðslu sæðisfrumna með þeim hætti sem oft er fullyrt.
Í nýlegri lítilli rannsókn á ungum íþróttamönnum jók fjögurra daga köld sturtutilraun ekki testósterón í munnvatni með stöðugum hætti. Rannsóknin var lítil, en hún styður að minnsta kosti ekki hugmyndina um að köld sturta sé einföld hormónauppfærsla.
Brennir köld sturta fitu?
Kuldi getur tímabundið aukið hitaframleiðslu líkamans. Það þýðir samt ekki að köld sturta valdi marktæku þyngdartapi.
Samantektir rannsókna benda til þess að kuldi geti virkjað brúnan fituvef og aukið orkunotkun tímabundið. Áhrifin eru þó lítil og kuldameðferð hefur ekki reynst raunhæf aðferð til að léttast.
Þú getur því ekki sturtað af þér helgarmatinn, hversu hetjulega sem hitastillinum er snúið.
Hreinsar sturtan líkamann af eiturefnum?
Sturta hreinsar svita, óhreinindi og efni af yfirborði húðarinnar. Hún „afeitrar“ hins vegar ekki líkamann í þeim skilningi sem orðið er gjarnan notað í heilsumarkaðssetningu.
Hvorki heitt né kalt vatn tekur yfir störf lifrar, nýrna, lungna og meltingarkerfis. Eiturefni streyma ekki út um húðina vegna þess að hitastiginu er breytt.
Hvort er þá betra: heit eða köld sturta?
Það fer eftir markmiðinu.
Veldu hlýja sturtu þegar þú vilt:
- slaka á,
- hita líkamann,
- undirbúa þig fyrir svefn,
- eða mýkja óhreinindi og svita fyrir húðhreinsun.
Prófaðu stuttan kalda sturtu þegar þú vilt:
- hressa þig við,
- finna fyrir aukinni árvekni,
- eða kanna hvort kalt vatn hjálpi þér að líða betur eftir erfiða hreyfingu.
Veldu volgt vatn þegar þú vilt:
- vernda þurra eða viðkvæma húð,
- taka venjulega daglega sturtu,
- og verða hreinn án þess að annaðhvort sjóða eða frysta þig.
Fyrir flesta er því þægilega hlý eða volg sturta besta sjálfgefna lausnin.
Er gott að enda heita sturtu með köldu vatni?
Það má prófa, en ekki þarf að gera úr því keppnisgrein.
Byrjaðu til dæmis á 15–30 sekúndum af svölu vatni í lok venjulegrar sturtu. Vatnið þarf ekki að vera ískalt. Lengdu tímann smám saman ef upplifunin er góð.
Hættu ef fram koma:
- svimi,
- óþægindi fyrir brjósti,
- mikil mæði,
- óreglulegur hjartsláttur,
- eða tilfinning um að líkaminn ráði ekki við kuldann.
Skyndilegt kalt vatn getur valdið snöggri hækkun á hjartslætti og blóðþrýstingi. Fólk með hjartasjúkdóm, hjartsláttartruflanir eða illa stjórnaðan háþrýsting ætti að ráðfæra sig við lækni áður en farið er í mjög kaldar sturtur eða ísböð.
Algengar spurningar
Er köld sturta góð fyrir húðina?
Kalt vatn getur verið minna þurrkandi en mjög heitt vatn, en ekki þarf að fara í ískalda sturtu til að vernda húðina. Volgt vatn, stutt sturta og rakakrem strax á eftir eru mikilvægari atriði.
Er heit sturta góð við kvefi?
Gufan getur látið nefið líða betur tímabundið, en sturtan læknar ekki kvefið, drepur ekki veiruna og styttir ekki örugglega veikindin.
Hjálpar köld sturta við harðsperrum?
Kalt vatn getur hjálpað við eymsli eftir erfiða hreyfingu, en sterkustu rannsóknirnar eru á köldum böðum en ekki venjulegum sturtum.
Er köld sturta góð fyrir hárið?
Engar sterkar sannanir sýna að köld sturta stöðvi hármissi eða geri hárið hraustara. Mjög heitt vatn getur hins vegar þurrkað hársvörð og húð.
Niðurstaðan
Heit og köld sturta geta báðar haft sína kosti, en hvorug er kraftaverkameðferð.
Hlý sturta getur hjálpað við slökun og svefn. Köld sturta getur hresst og mögulega hjálpað tímabundið við endurheimt eftir æfingu. Volgt vatn er yfirleitt besti kosturinn fyrir daglega húðumhirðu.
Veldu hitastigið eftir því hvernig þér líður og hvað þú vilt fá út úr sturtunni.
Og ef einhver heldur því fram að ísköld sturta afeitri líkamann, auki testósterón, komi í veg fyrir kvef og brenni fitu — þá er líklega orðið tímabært að skrúfa aðeins niður fyrir heilsuloforðunum.
Greinin var upphaflega byggð á efni frá Appreciategoods.com en hefur verið endurskrifuð og staðreyndayfirfarin.